Воду у ступе таўчы

Толочь воду в ступе

Если хочешь получить результат, не надо толочь воду в ступе!

Русский народ всегда был изобретательным и острым на язык, когда речь заходила о создании разного рода пословиц, поговорок и выражений, отражающих особенности человеческой жизни. Одним из них и является крылатое выражение «толочь воду в ступе». Этот фразеологизм имеет далекую историю происхождения. Данное выражение существовало еще в античное время, а в Средневековье приобрело, в буквальном смысле, прямое значение: наказанием для провинившихся монахов было толочь воду в ступе. Поэтому принято считать, что данный фразеологизм произошел от пословицы «Воду в ступе толочь – вода и будет», которая была тесно связана с действиями провинившихся в Средневековье монахов.

Затем вторая часть забылась и отошла в прошлое, стала употребляться все реже и реже, а первая – осталась и приобрела повсеместное распространение.

Таким образом, когда человек употребляет данное выражение, то он обычно имеет ввиду занятие, лишенное всякого здравого смысла, и не имеющее никакого результата.

Значение фразеологизма «толочь воду в ступе»:

• Заниматься бесполезным занятием
• Делать то, что в конечно итоге не приведет к желаемому результату.

Синонимы крылатого выражения:

• Сизифов труд;
• Биться как рыба об лед.

Источник

Значэнне фразеалагізма «таўчы ваду ў ступе», паходжанне і прыклады

Шмат у жыцці бессэнсоўнага, таму і прыказак, прымавак і рознага роду присказок, якія адлюстроўваюць марнасць быцця, таксама звышдастаткова. Пагаворым сёння пра адну з іх: значэнне фразеалагізма «таўчы ваду ў ступе» у цэнтры ўвагі гэтага артыкула.

Прыказка «Ваду ў ступе таўчы — вада і будзе»

Адзін са шляхоў адукацыі фразеалагізмаў вельмі просты: яны ўзнікаюць на руінах прыказак і прымавак. Гэты выпадак менавіта такі. Прыказка, якая змешчана ў падзагаловак, памёршы, дала жыццё выразу «таўчы ваду ў ступе». Паводле крыніцаў, фраза гэтая вельмі старажытная і мае ў розных мовах аналагі. Вядомая яна была яшчэ ў антычнасці.

Дарэчы, для даведкі: ступа — гэта гліняны або металічная ёмістасць, прызначаная для драбнення чаго-небудзь. Вядома, аматарам казак адразу ўспамінаецца Баба-Яга і яе лятальны апарат, але звычайная ступа — невялікая.

Вось такое багатае і старажытнае паходжанне ў выслоўі, знаёмага з дзяцінства. Разгледзім значэнне фразеалагізма «таўчы ваду ў ступе».

Няцяжка зразумець, што гаворка ідзе пра заведама бессэнсоўным занятку, якое не мае і не можа мець ніякага выніку. Мы можам лёгка падабраць больш універсальны аналаг такой дзейнасці — гэта сізіфаву працу. Дарэчы, Сізіфа багі пакаралі за яго хітрасьцю і прымусілі займацца ў тым свеце бескарыснай справай. Значэнне фразеалагізма «таўчы ваду ў ступе» мае не толькі пераносны сэнс, але і прамы: так каралі манахаў за правіннасці.

Карысныя і шкодныя заняткі

Вядома, усё могуць даць нейкае сваё вызначэнне насычанай зместам жыцця або беззмястоўнае быцьця чалавека. Але штука ў тым, што ныраючы ў бяздумнае існаванне, чалавек адпачывае (асабліва ў наш шалёнага часу). Але калі гаворка ідзе пра школьніка або дзіцяці, а ён яшчэ не можа адрозніць добрае ад дрэннага ў поўнай меры, можна казаць аб пусты марнавання часу.

Напрыклад, школьнік замест чытання кніг або падрыхтоўкі хатняга задання глядзіць мульцікі ці гуляе ў відэагульні. Чым ён займаецца? Значэнне фразеалагізма «таўчы ваду ў ступе» цалкам падыходзіць для апісання яго заняткаў. Як пісаў класік: «Душа абавязаная працаваць і дзень і ноч, і дзень і ноч».

Але часам усё ж трэба адпачываць.

вынікі

«Ваду ў ступе таўчы» — значэнне фразеалагізма мае на ўвазе бязмэтны праца, які не мае ні асабістай, ні грамадскай карысці. Выраз у сабе змяшчае некаторы маральнае асуджэнне бессэнсоўнай працы і намёк на тое, што займацца трэба тым, што прынясе вынік.

Источник

Значение фразеологизма «Воду в ступе толочь»

Этот фразеологизм представляет собой, пожалуй, самый непонятный русский рецепт из всех, которые приходилось получать современным людям из прошлого. Когда мы слышим выражение «воду в ступе толочь», на ум приходит только один вопрос: «Зачем?». Поищем ответы вместе.

Значение выражения

Идиома «толочь воду в ступе» означает «заниматься бессмысленным, безрезультатным делом». Так говорят, когда то или иное занятие затягивается и не приводит ни к какому итогу.

«Хватит воду в ступе толочь! Отвечай: дашь ты мне денег или нет?» — такую грозную фразу можно услышать от буйного соседа, являющегося под вечер в мирный дом нерешительного знакомого, с тем, чтобы взять у него в долг. При этом всё выглядит так, что ответить отказом нельзя.

Толкут воду в ступе, не только тогда, когда не готовы ответить однозначно. Часто этой фразой характеризуют чиновников, нарочно затягивающих дело в ожидании дополнительных дотаций со стороны заинтересованного лица. Документы могут годами гонять по инстанциями, пока истец не догадается смазать колёса бюрократической машины.

Увы, сегодня толкотня воды в ступе воспринимается именно в таком прозаическом ключе. А когда-то всё выглядело интересней.

Происхождение фразеологизма

Согласно одной из версий, толочь воду в ступе могли волхвы, стремящиеся таким образом лишить жидкость её структуры и «записать» на неё новую информацию (например, при заговаривании воды).

Другая версия упоминает данное занятие в перечне предсвадебных испытаний для невесты, которое (наравне, кстати, с ношением воды в решете) показывало покорность, исполнительность и трудолюбие будущей жены.

Третья отсылка выводит нас к скоморошьим играм, в которых внешняя абсурдность имела аллегорический смысл. Переливание воды, её «толчение» и ношение в решете не только десакрализировало существующие «водные» обряды, но и выполняло роль метафоры, намекающей на тщетность бытия.

Наконец, есть предположение, что толчением воды в монастырях наказывали монахов. О таких епитимьях свидетельствуют, например, записи В. И. Даля. Подобная практика существовала не только на Руси, но и в монастырях Европы.

Трудно сказать, какая из версий выглядит наиболее правдоподобно. Ясно лишь то, что в глазах обывателя ни одно из этих занятий не выглядит хоть сколько-нибудь полезным. Отсюда, вероятно, и возникло ироническое выражение «воду в ступе толочь».

Синонимы

В русском языке удивительно много синонимичных конструкций, заставляющих подозревать, что на Руси испокон веков творилось и немало диковинного и бессмысленного:

• носить воду в решете;
• переливать из пустого в порожнее;
• ехать в Тулу со своими пряниками (своим самоваром);
• тянуть кота за хвост;
• лясы точить;
• бить баклуши.

Впрочем, есть немало размышлений о том, что всё, воспринимаемое ныне как нелепость, когда-то имело сакральный смысл. Так что в умелых руках размягчение воды может оказаться делом вовсе не бессмысленным. По крайней мере – для тренировки усердия.

Тест на знание фразеологизмов

Оцените богатство своей речи! Пройдите тест на знание фразеологизмов.

Источник

толочь воду (в ступе)

1 толочь

См. также в других словарях:

Толочь воду в ступе — ТОЛОЧЬ, лку, лчёшь, лкут; лок, лкла; лки; локший; лчённый ( ён, ена); лча и (редко) локши; несов., что. Дробя, превращать в мелкие кусочки, в порошок. Т. сахар. Толковый словарь Ожегова. С.И. Ожегов, Н.Ю. Шведова. 1949 1992 … Толковый словарь Ожегова

Толочь воду в ступе — Разг. Пренебр. Занимаясь чем либо бесполезным, напрасно тратить время. Но пойми же, Машенька, говорил он мне, после скучного редакционного собрания, где бесконечно толкут воду в ступе, я должен сначала как следует пробежаться по улицам (Куприна… … Фразеологический словарь русского литературного языка

Толочь воду в ступе — Разг. Неодобр. Бессмысленно повторять какие л. бесполезные действия, заниматься ненужным и бессмысленным делом. ФСРЯ, 74; БТС, 139, 1328; ЗС 1996, 333, 482; Мокиенко 1990, 43, 65 66; БМС 1998, 89 … Большой словарь русских поговорок

толочь воду в ступе, илиносить воду в решете — неодобр. проводить время попусту, бессмысленно повторять какие либо бесполезные действия, заниматься ненужным и бессмысленным делом. Эти выражения появились как обозначения бессмысленных действий, связанных с бытовыми поступками: толочь зерна в… … Справочник по фразеологии

толочь воду — заниматься ерундой, заниматься пустяками, попусту тратить время, толочь воду в ступе Словарь русских синонимов … Словарь синонимов

Толочь воду до мелкой пыли — Обл. Шутл. То же, что толочь воду в ступе. Мокиенко 1990, 117 … Большой словарь русских поговорок

Толочь воду — Разг. Пренебр. Занимаясь чем либо бесполезным, напрасно тратить время. Но пойми же, Машенька, говорил он мне, после скучного редакционного собрания, где бесконечно толкут воду в ступе, я должен сначала как следует пробежаться по улицам (Куприна… … Фразеологический словарь русского литературного языка

толочь воду — носить решетом во/ду; толочь во/ду (в ступе), разг. Заниматься бесполезным делом, пустыми разговорами, попусту тратить время … Словарь многих выражений

толочь — Толочь воду в ступе ирон. поговорка о бесцельном, бесполезном занятии. Они люди умные, немногословны и от нечего делать толкут воду в ступе. оголь … Фразеологический словарь русского языка

ТОЛОЧЬ — ТОЛОЧЬ, толку, толчёшь, толкут, д.н.в. толча, прош. вр. толок, толкла, несовер. (к растолочь), что. Дробя, измельчать, превращать в мелкие куски. Толочь сахар. Толочь корицу. Толочь муку (на толокно). ❖ Толочь воду в ступе ирон. погов. о… … Толковый словарь Ушакова

ТОЛОЧЬ — ТОЛОЧЬ, лку, лчёшь, лкут; лок, лкла; лки; локший; лчённый ( ён, ена); лча и (редко) локши; несовер., что. Дробя, превращать в мелкие кусочки, в порошок. Т. сахар. • Толочь воду в ступе (разг.) заниматься пустыми разговорами, бесполезным делом. |… … Толковый словарь Ожегова

Источник

Воду у ступе таўчы

Узнік у выніку пераасэнсавання тэрміналагічнага словазлучэння, якое выкарыстоўваецца пры класіфікацыі барцоў — спартсменаў класічнай або вольнай барацьбы. Параўн.: «У цяжкай вагавой катэгорыі, у якой перамог наш малады атлет, тады мелася сапраўднае сузор’е атлетаў… А чаму б Мядзведзю не скінуць дзесятак кілаграмаў і не перайсці ў паўцяжкую катэгорыю?» (А. Мяснікоў).

Вадзіць за нос каго. Магчыма, калька з франц. (mеner раг lе nеz) ці ням. (аn dеr Nаsе hеrumfürеn) м. Уводзіць у зман, абяцаць што-н. і не выконваць. Рытвінскага вельмі злавала думка, што нейкі хлапчук колькі часу вадзіў яго за нос (С. Баранавых. Калі ўзыходзіла сонца).

Мяркуюць, што крыніца мастацкага вобраза, пакладзенага ў аснову фразеалагізма, тая самая, з якой выйшла і прыказка Мядзведзь скача, а цыган грошы бярэ. Даўней у многіх краінах Еўропы мядзведнікі вадзілі напаказ у людныя месцы мядзведзяў за кольца ланцуга, прасунутае ў нос. Мядзведзь, спадзсючыся на падачкі і не заўсёды атрымліваючы іх ды скоса пазіраючы на палку ў руках гаспадара, мусіў вырабляць розныя фокусы.

Вадзіць казу. Агульны для бел. і ўкр. м. Ужыв. са значэннямі: 1) хадзіць гуртам у стане ап’янення, 2) п’янстваваць, напівацца. [Грачоў гаворыць тром п’яным калгаснікам, якія ідуць абняўшыся: ] Што вы сабе думаеце, хлопцы! Пасяўная не за гарамі, а вы ў рабочы дзень казу водзіце па сяле (А. Макаёнак. Каб людзі не журыліся). «Вадзілі казу» беларускія творцы і да вайны, натхніцелямі былі такія «геніі», як Алесь Кучар, і ён жа даносіў на п ‘яную «свабодалюбівую» балбатню сваіх калег, і некаторыя з іх патаціліся за гэта жыццямі ці доўгай катаргай (І. Шамякін. Слаўся, Марыя!).

Паходзіць са свабоднага словазлучэння, звязанага з ранейшым звычаем, які бытаваў на Украіне і ў многіх раёнах Беларусі, асабліва на Усходнім Палессі. Як сведчаць фалькларысты і этнографы, звычай захоўваўся яшчэ і на пачатку XX ст. У святочныя дні, пераважна перад Новым годам, гурт хлопцаў хадзіў па хатах калядаваць. Адзін з хлопцаў быў адзеты пад казу — з драўлянай казінай галавой і саламяным хвастом. Хлопцы віншавалі гаспадароў, спявалі калядныя песні, «каза» танцавала пад музыку. Каляднікаў частавалі гарэлкай, давалі падарункі. Усё гэта называлася «вадзіць казу». Абрад «ваджэння казы» падрабязна апісаны ў энцыклапедыі «Этнаграфія Беларусі» (Мн., 1989, с. 230–231). У некаторых сучасных працах па ўкраінскай фразеалогіі выраз вадзіць казу згадваецца як устарэлы. Але яшчэ ў «Слоўніку ўкраінскай мовы» пад рэдакцыяй В. Д. Грынчанкі (1958–1959) ён падаецца без паметы аб устарэласці як «п’янстваваць доўгі час, некалькі дзён».

Вадой не разальеш каго. Агульны для ўсходнесл. м. Вельмі дружныя, неразлучныя, заўсёды разам. На першых лекцыях мы толькі прыглядаемся адна да аднае. Пад канец заняткаў нас ужо не разальеш вадою (А. Васілевіч. Пачакай, затрымайся…).

У аснове фразеалагізма — вобраз, звязаны са спробай, разліваючы вадой, разняць, разагнаць жывёл, калі яны б’юцца. Параўн. ужыванне фразеалагізма з ажыўленнем яго ўнутранай формы шляхам далучэння да яго ў якасці аднароднага члена структурна-аднатыпнага свабоднага словазлучэння: «Не, гэта старыя прыяцелі, спрадвечныя дружбакі, якіх не разальеш вадой, не разгоніш парай» (М. Лынькоў).

Ваду ў ступе таўчы. Агульны для ўсходнесл. м. Ужываецца са значэннямі ‘марнаваць час, займацца бескарыснай справай’ і ‘весці пустыя размовы, пустасловіць’. На чорта мне такая работа, што не дае карысці ні мне, ні людзям? Не хачу таўчы ваду ў ступе (А. Макаёнак. Твой хлеб). А што ты там бачыў, на сходах гэтых самых? Ваду ў ступе таўкуць? Таўкуць (МЛынькоў. Апошні зверыядавец).

Паводле паходжання гэта першая частка прыказкі Ваду ў ступе таўчы — вада і будзе. Выраз мае той жа сэнс, што і ў прыказцы; у кантэкст уключаецца без граматычных абмежаванняў, рэалізуючы ўсе формы асобы і ліку дзеяслоўнага кампанента (таўку, таўчэш і г. д.).

Вады не замуціць каму. Відаць, калька з ням. м. (kann kеіn Wässегсhеn trübеn). Не зрабіць ніякай шкоды, кічога кепскага каму. Бяры кажу, сынок, мая ягадка, хоць і Агатку — па мне што? Не я, а ты, Сымонка-дзіцятка, будзеш з ёй жыць: я ўжо старая, нядужая, і вады вам не замучу (Ядвігін Ш. Важная фіга).

Першааснова фразеалагізма — свабоднае словазлучэнне, звязанае з разнастайнымі жыццёвымі выпадкамі на берагах рэк, дзе мылі бялізну, паілі коней, бралі ваду. Добры чалавек не забываўся пра суседа, стараючыся не замуціць яму вады, калі той знаходзіўся ніжэй па цячэнні вады.

Источник